Francisco de Pina (1585–1625) là một giáo sĩ Công giáo người Bồ Đào Nha thuộc Dòng Tên. Đến Việt Nam năm 1617, ông là người có công trong việc sáng tạo chữ Quốc ngữ thời kỳ đầu.

Thân thếSửa đổi

Giáo sĩ Francisco de Pina sinh tại Guarda, Bồ Đào Nha, ông vào tu Dòng Tên năm 1605.[1] Ông xuất dương và sang đến Đàng Trong năm 1617 qua ngả Macao để hiệp sức với giáo sĩ người ÝCristoforo BorriFrancesco Buzomi. Trong thời gian 1611-17 ông theo học ở Đại học Thánh Phaolô, Ma Cao. Cũng tại đây ông tiếp xúc với giáo sĩ João Rodrigues, nhà ngữ học tiếng Nhật tiên phong, soạn cuốn văn phạm tiếng Nhật chuyển tự sang chữ cái Latinh dựa vào cách phát âm tiếng Bồ, nay gọi là Romaji. Cuốn văn phạm này in khoảng năm 1604-8. Francisco de Pina được cho là đã theo phép chuyển tự này để ghi chép tiếng Việt khi ông vào Đàng Trong.[2]

Hoạt động tại Việt NamSửa đổi

Ông sang đến Đàng Trong năm 1617 và là nhà truyền đạo Công giáo đầu tiên nói thông thạo tiếng Việt để giảng đạo trực tiếp bằng ngôn ngữ này.[3] Ông hằng chỉ trích các giáo sĩ đương thời đã không nắm vững được ngôn ngữ địa phương để đạt được mục tiêu rao giảng Phúc Âm.[4][5] Pina khởi đầu phương pháp ghi âm tiếng Việt bằng ký tự Latinh mà nay gọi là chữ Quốc ngữ, ông cũng giúp dạy Alexandre de Rhodes học tiếng Việt. Roland Jacques cho rằng Pina đã viết một cuốn văn phạm mà dựa vào đó Honufer Bürgin (Onuphre Borgès) biên soạn thành Manuductio ad Linguam Tunkinensem (Nhập môn tiếng Đàng Ngoài).[1][6] Tuy nhiên, Phạm Thị Kiều Ly cho rằng Pina chưa hoàn thành cuốn văn phạm, và soạn giả của cuốn ManuductioPhilippus Sibin.[7]

Địa bàn mục vụ của giáo sĩ Pina trải dài từ Hội An (Faifo) vào đến Quy Nhơn (Pulucambi). Ông chết đuối ở Vũng Đà Nẵng ngày 15 tháng 12 năm 1625 khi đang cố cứu khách trên một con thuyền bị đắm.[8] Nhà thờ Phước Kiều, xã Điện Phương, thuộc Điện Bàn, Quảng Nam có ngôi mộ tương truyền là của giáo sĩ Pina.[9] Tuy nhiên điều này có vẻ không đúng bởi vì thi hài ông được tẩm liệm và an táng tại Hội An.[10]

Phản bác về câu chuyệnSửa đổi

Theo lời kể của các Phật tử, Francisco de Pina đã dùng những câu từ thô bạo để công kích Phật giáo, vì những hành vi công kích Phật giáo quá mức, nên Francisco de Pina bị rút phép thông công (treo chén).

Xem thêmSửa đổi

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ a ă Zwartjes trang 291-2
  2. ^ Jacques, Roland. tr 61-64.
  3. ^ Đỗ Quang Chính. tr 22
  4. ^ Dror, Olga ed. Views of Seventeenth-century Vietnam, Christoforo Borri on Cochinchina and Samuel Baron on Tonkin. Ithaca, NY: Cornell Southeast Asia Program, 2006
  5. ^ Dror trang 36
  6. ^ Zwartjes, Otto. Portugese Misionary Grammars in Asia, Africa and Brazil, 1550-1800. Amsterdam: John Benjamins Publishing Co, 2011
  7. ^ Pham, Ly Thi Kieu (Spring 2019). “The True Editor of the Manuductio ad linguam Tunkinensem (Seventeenth- to Eighteenth-Century Vietnamese Grammar)”. Journal of Vietnamese Studies 14 (2): 68–92. doi:10.1525/vs.2019.14.2.68. 
  8. ^ Jacques, Roland. tr 27
  9. ^ "Ông tổ Quốc ngữ" Francisco de Pina: Người bắc cầu văn hóa Âu - Việt”. RFI tiếng Việt. 22 tháng 1 năm 2020. 
  10. ^ Nguyễn Thanh Quang & Võ Đình Đệ (14 tháng 7 năm 2019). “Những ngộ nhận về Francisco de Pina”. Báo Bình Định. 

Tham khảoSửa đổi

  • Đỗ Quang Chính. Lịch sử chữ Quốc ngữ. Sài Gòn: Ra Khơi, 1972.
  • Dror, Olga ed. Views of Seventeenth-century Vietnam, Christoforo Borri on Cochinchina and Samuel Baron on Tonkin. Ithaca, NY: Cornell Southeast Asia Program, 2006.
  • Jacques, Roland. Portugese Pioneers of Vietnamese Linguistics. Bangkok: Orchid Press, 2002.

Liên kết ngoàiSửa đổi