Đồng (đơn vị tiền tệ)

Tiền tệ của Việt Nam
(đổi hướng từ Đồng (tiền))

Đồng (Mã giao dịch quốc tế: VND, ký hiệu: hoặc đ) là đơn vị tiền tệ chính thức của nước Việt Nam, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành.

Đồng
Đồng Việt Nam
500000 polymer.jpgĐồng xu 1000 đồng.jpg
Mặt trước và sau tờ tiền giấy (polymer) mệnh giá 500.000 đồngMặt sau tiền kim loại mệnh giá 1000 đồng làm từ thép mạ đồng thau
Mã ISO 4217VND
Ngân hàng trung ươngNgân hàng Nhà nước Việt Nam
 Websitehttps://www.sbv.gov.vn
Sử dụng tạiViệt Nam Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Lạm phát2,73% (2019)
 NguồnTuổi Trẻ Online
Đơn vị nhỏ hơn
 1/10hào
Không còn lưu thông
 1/100xu
Không còn lưu thông
Ký hiệu₫, đ
Tiền kim loại
 Ít dùng200 ₫, 500 ₫ (Đều không còn lưu thông)
Tiền giấy
 Thường dùng1000 ₫, 2000 ₫, 5000 ₫, 10.000 ₫, 20.000 ₫, 50.000 ₫, 100.000 ₫, 200.000 ₫ và 500.000 ₫
 Ít dùng100₫, 200₫ , 500₫ (Đều không còn lưu thông)

Theo luật pháp hiện hành của Việt Nam, Đồng Việt Nam là phương tiện thanh toán pháp quy duy nhất tại Việt Nam, nghĩa là hàng hóa hay dịch vụ tại thị trường Việt Nam phải được niêm yết giá trị giao dịch bằng Đồng, người nhận tiền không được phép từ chối các tờ tiền đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định lưu hành bất kể mệnh giá (theo điều 23)[1], và người trả tiền không được phép thanh toán ép buộc bằng vật chất khác như tiền Đô la Mỹ hay kẹo.[2]

Một Đồng có giá trị bằng 10 hào, một hào bằng 10 xu. Hai đơn vị xu và hào vì quá nhỏ nên không còn được lưu thông nữa. Tiền giấy (gồm cotton và polymer) được lưu hành hiện nay có các mệnh giá 100 ₫, 200 ₫, 500 ₫, 1000 ₫, 2000 ₫, 5000 ₫, 10.000 ₫, 20.000 ₫, 50.000 ₫, 100.000 ₫, 200.000 ₫ và 500.000 ₫. Loại tiền này từng được gọi một cách dân dã là "tiền Cụ Hồ"[3] vì trừ tờ 100 ₫ thì mặt trước của hầu hết các tờ tiền giấy đều in hình của Chủ tịch Hồ Chí Minh và để phân biệt với các loại tiền khác lưu hành trước đó tại Việt Nam, vốn cũng được gọi là "đồng". Do thói quen không thích tiền lẻ của phần lớn người Việt, hiện nay tờ 100 ₫ và 200 ₫ gần như không được sử dụng, và nguy cơ này đang dần lan tới tờ 500 ₫.

Tiền kim loại (tiền xu) có các mệnh giá 200 ₫, 500 ₫, 1000 ₫, 2000 ₫ và 5000 ₫, tất cả gần như không còn được lưu thông trong thị trường, do dân chúng không có thói quen sử dụng và không được ưa chuộng. Nếu gom thành cùng một mệnh giá lớn hơn, khối lượng tiền xu nặng hơn rất nhiều so với tiền giấy, gây khó khăn cho việc mang đựng. Kích cỡ bé, tròn nhưng nặng khiến tiền xu sẽ lăn rất xa nếu rơi và dễ vào chỗ hẹp như khe nhà, khe cống. Đã xảy ra những sự cố trẻ em nuốt tiền xu. Những sự bất tiện này cộng với việc máy bán hàng tự động - loại máy tương tác tốt với tiền xu - chưa xuất hiện phổ biến ở Việt Nam khi tiền xu được phát hành, khiến cho tiền xu dần dần không còn là phương tiện thanh toán trong đời sống hàng ngày của người dân Việt Nam.[4]

Tháng 4/2011, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chính thức thông báo ngừng phát hành tiền xu.[5] Tuy nhiên Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không loại bỏ giá trị thanh toán của tiền xu cũng như hai tờ tiền cotton mệnh giá 100 ₫ và 200 ₫, nên về mặt pháp lý tiền xu và hai tờ tiền cotton này hiện tại vẫn có giá trị lưu hành và thanh toán hợp lệ tại Việt Nam.[6]

Từ nguyên

Tiền kim loại ở Việt Nam thời xưa thường làm bằng đồng, tiền đồng trong Hán văn được gọi là "đồng tiền" (chữ Hán: 銅錢). Từ thời Pháp thuộc đến nay "đồng" (銅) từ chỗ vốn là tên gọi của một thứ kim loại đã trở thành đơn vị tiền tệ chính thức ở Việt Nam, không phân biệt chất liệu làm nên tiền là gì.

Đơn vị tính toán của tiền Việt Nam thời phong kiến là "văn" (文), "mạch" (陌), "mân" (緡), "cưỡng" (繦, còn được viết là 鏹), "quán" (貫). Tiền kim loại khi dùng đơn độc được gọi là "văn". Chúng thường có lỗ ở giữa. Khi cần dùng nhiều văn người ta thường xỏ dây qua cái lỗ trên các văn tạo thành một xâu văn. Khi số lượng văn trên xâu văn đạt đến một số lượng nhất định nào đó tuỳ theo quy định của từng thời mà xâu văn ấy sẽ được gọi là "bách", "mân", "cưỡng", "quán".

Vì trên tiền có văn tự cho nên được gọi là "văn tiền" (文錢). Chữ "văn" 文 ở đây cũng như chữ "đồng" 銅 trong "đồng tiền" 銅錢 đã được tách ra dùng như một lượng từ để đo đếm tiền.

"Mạch" 陌 là dạng viết đại tả của chữ "bách" 百 có nghĩa là một trăm được mượn dùng để chỉ một trăm văn nhưng về sau không phải lúc nào bách cũng đúng bằng một trăm văn.

"Mân" 緡, "cưỡng" 繦/鏹, "quán" 貫 ban đầu là chỉ cái dây xâu tiền, được dẫn thân làm đơn vị đo đếm tiền.

Các bản dịch tiếng Việt hiện nay của cổ tịch Hán văn Việt Nam thường chuyển các tên gọi "văn", "bách", "mân", "cưỡng", "quán" sang các đơn vị tiền tệ quen dùng ở Việt Nam thời hiện đại, "văn" bị gọi là "đồng", "bách" gọi là "tiền", "cưỡng", "mân", "quán" gọi là "quan" (biến âm của "quán" 貫), gây ngộ nhận cho người đọc về đơn vị tiền tệ của Việt Nam thời xưa.

Ngày nay, "đồng" cũng có thể được người Việt dùng để chỉ đến những đơn vị tiền tệ nước ngoài. Một số cộng đồng dùng tiếng Việt ở hải ngoại cũng có thể dùng "đồng" để chỉ đơn vị tiền tệ địa phương.

Lịch sử

Thời thuộc Pháp

 
Tờ bạc 100 đồng Đông Dương

Trong thời kỳ này, đơn vị tiền tệ của cả khu vực Đông Dương là piastre, được dịch ra tiếng Việt là "đồng" hay đôi khi là "bạc". Tiền tệ do chính quyền trong giai đoạn này lấy bạc làm bản vị nhưng những đồng tiền của các triều vua nhà Nguyễn vẫn được lưu hành chủ yếu ở các vùng nông thôn mặc dù bất hợp pháp. Tiền đúc lúc đầu có đồng bạc México nặng 27 gam 073 (độ tinh khiết 902 phần nghìn), sau đó là đồng bạc Đông Dương được đúc ở Pháp nặng 27 gam (độ tinh khiết là 900 phần nghìn). Tiền giấy thời kỳ này được Ngân hàng Đông Dương phát hành và có thể đem đến ngân hàng đổi thành bạc. Một sắc lệnh ngày 16 tháng 5 năm 1900 cho phép Ngân hàng Đông Dương in tiền giấy gấp ba lần số bạc đảm bảo nhưng khi Đệ nhất Thế chiến xảy ra thì tỷ lệ này không còn giữ được nữa, tiền giấy phát hành gấp nhiều lần số bạc đảm bảo. Sau một số biện pháp cải cách tiền tệ, ngày 31 tháng 5 năm 1930, Tổng thống Pháp có sắc lệnh quy định đồng bạc Đông Pháp (Đông Dương) có giá trị là 655 miligam vàng (độ tinh khiết 900 phần nghìn), từ đó chấm dứt chế độ bản vị bạc mà chuyển sang bản vị vàng.

Thời kỳ sau Cách mạng tháng Tám

 
Tiền giấy 10 đồng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1951
 
Tiền 50 đồng Việt Nam Cộng hòa năm 1975

Từ 19451954

Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày 31 tháng 1 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký nghị định phát hành tiền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Và ngày 31 tháng 11 năm 1946, giấy bạc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Một mặt in chữ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bằng chữ quốc ngữ, chữ Hán và hình chủ tịch Hồ Chí Minh; một mặt in hình Nông - Công - Binh. Các loại giấy bạc đều có chữ số Arab, chữ Quốc ngữ, chữ Hán, Lào, Khmer chỉ mệnh giá, có ký tên Bộ trưởng Bộ Tài chính (Phạm Văn Đồng hoặc Lê Văn Hiến) và Giám đốc Ngân khố trung ương. Do đó ngoài tên gọi là "giấy bạc Cụ Hồ", nhân dân còn gọi là "giấy bạc tài chính". Ngày 5 tháng 6 năm 1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký nghị định thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam và phát hành giấy bạc ngân hàng. Giấy bạc ngân hàng đổi lấy giấy bạc tài chính theo tỷ lệ 1 đồng ngân hàng đổi 10 đồng tài chính. Giấy bạc ngân hàng có các loại mệnh giá: 1 đồng, 10 đồng, 20 đồng, 50 đồng, 100 đồng, 200 đồng, 500 đồng, 1.000 đồng và 5.000 đồng. Một mặt in chữ "Việt Nam Dân chủ Cộng hòa" (chữ Hán và chữ quốc ngữ) và hình Hồ Chí Minh; một mặt in hình công - nông - binh, hình bộ đội ở chiến trường. Trên tờ giấy bạc có số hiệu, mệnh giá ghi bằng số Ả Rập, chữ quốc ngữ và chữ Hán.

Về sau, việc liên lạc giữa địa phương và trung ương có nhiều khó khăn, nên chính quyền trung ương cho phép Trung BộNam Bộ phát hành tiền riêng. Tiền này có mệnh giá 1 đồng, 5 đồng, 20 đồng, 50 đồng, 100 đồng. Hình ảnh trang trí cũng tương tự như giấy bạc ngân hàng chỉ khác là trên giấy bạc có chữ ký của Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Nam Bộ (Phạm Văn Bạch), đại diện Bộ trưởng Tài chínhGiám đốc Ngân khố Nam Bộ. Một số tỉnh được phát hành tín phiếu, phiếu đổi chác, phiếu tiếp tế.... hoặc giấy bạc chỉ lưu hành trong tỉnh.

Thời kỳ đó, ở Nam Bộ nền kinh tế chia ra hai vùng, sử dụng hai loại tiền khác nhau, vùng thuộc kiểm soát của Pháp lưu hành tiền do Pháp phát hành. Mặt khác, mặc dù Chính phủ phát hành tiền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhưng do phương tiện giao thông còn khó khăn nên loại tiền này không thể được vận chuyển thường xuyên đến Nam Bộ. Chính vì thế, sau Cách mạng tháng Tám, nhân dân Nam Bộ vẫn sử dụng các loại tiền giấy, tiền kim loại do Pháp phát ra.

Từ 19541975

Sau khi Pháp rời khỏi Việt Nam, miền Bắc và miền Nam có hai chế độ khác nhau, mỗi chế độ in tiền riêng, đều gọi là đồng.

Ở miền Nam, từ năm 1953 đã cho lưu hành tiền đồng riêng biệt.

Sau 1975

Khi mới thống nhất, tiền miền Nam đổi thành tiền giải phóng, với giá 500 đồng miền Nam cho mỗi đồng giải phóng từ Quảng Nam - Đà Nẵng trở vào, ở Thừa Thiên Huế trở ra, 1000 đồng tiền miền Nam đổi được 3 đồng giải phóng.

Vào năm 1978, sau khi thống nhất hai miền về mặt hành chính, lại có một cuộc đổi tiền nữa. Tỷ giá đổi tiền miền Bắc là 1 đồng cũ thành 1 đồng thống nhất trong khi tại miền Nam 1 đồng giải phóng thành 8 hào tiền thống nhất.

Lần đổi tiền thứ ba diễn ra vào năm 1985, khi 10 đồng tiền cũ đổi thành 1 đồng tiền mới.

Chính sách tỷ giá hối đoái

Hối suất chính thức USD - Đồng
NămHối suất
19861:22,74[7]
19901:6.482,80[8]
19951:11.038,25[9]
20001:14.167,75[10]
20051:15.858,92[11]
20101:18.612,92[12]
20151:21.697,57[13]

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang thực hiện chính sách quản lý tỷ giá hối đoái theo hướng thả nổi có kiểm soát. Trong vòng vài ba năm trở lại đây (giai đoạn 2003 - 2005), đồng Việt Nam có tỷ giá khá ổn định so với đồng đô la Mỹ do chính sách của Ngân hàng Nhà nước chỉ cho đồng giảm giá khoảng 1% một năm. Sau khi đồng đô la Zimbabwe đổi giá vào đầu tháng 8 năm 2006, đơn vị đồng của Việt Nam trở thành đơn vị tiền thấp giá nhất trên thế giới trong một thời gian dài trước khi bị Rial Iran vượt qua. Hiện Việt Nam đồng là đồng tiền có giá trị thấp thứ 3 thế giới, sau Rial Iran và Bolívar Venezuela).

Việt Nam đồng hiện vẫn là tiền tệ có khả năng tự do chuyển đổi thấp, chưa trở thành đồng tiền dùng trong thanh toán quốc tế. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang thực hiện cố gắng nâng cao khả năng tự do chuyển đổi của đồng Việt Nam bằng cách trước mắt nâng cao tỷ trọng thanh toán xuất khẩu bằng đồng, tiến tới sử dụng đồng Việt Nam trong thanh toán nhập khẩu song song với việc tự do hóa hoàn toàn giao dịch vãng lai.

Phá giá

Tháng 11 năm 2009, Chính phủ Việt Nam quyết định phá giá 5% đồng tiền Việt Nam, đồng thời tăng lãi suất lên 8%. Việc này được xem như là hành động làm căng thẳng thị trường tài chính châu Á, vì các nền kinh tế trong vùng đang tranh nhau tạo ưu thế với thị trường Âu Mỹ.[14]

Ngày 11 tháng 2 năm 2010, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam định lại mức tỷ giá bình quân liên ngân hàng giữa Việt Nam đồng và Đô la Mỹ, theo đó, một Đô la Mỹ ăn 18.544 đồng. Trước đó, mức tỷ giá là 17.941 đồng. Như vậy, đồng tiền Việt Nam bị phá giá 3,25% so với Đô la Mỹ.[15] Đến ngày 28 tháng 2 năm 2010, mức tỷ giá ở thị trường chợ đen là 19.500 đồng.

Ngày 17/08/2010, Ngân hàng Nhà nước nâng tỷ giá từ mức 18.544 đồng/USD lên mức 18.932 đồng/USD, tăng 388 đồng.[15]

Ngày 11/02/2011, Ngân hàng Nhà nước công bố quyết định tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng giữa USD với VND, từ 18.932 VND lên 20.693 VND (tăng 9,3%), cùng với đó là thu hẹp biên độ áp dụng cho tỷ giá của các ngân hàng thương mại từ ±3% xuống còn ±1%.[16] Tuy nhiên đến ngày 19/02/2011 tỷ giá USD ở thị trường chợ đen là 22.300 đồng.

Việc đồng tiền mất giá ở Việt Nam đã thể hiện qua vài trường hợp cụ thể như một gia đình gửi ngân hàng tiết kiệm tháng 9 năm 1983 số tiền 90 đồng, giá trị một chỉ vàng. Đến tháng 3 năm 2015, rút ra thì được hơn 20.000, chỉ mua được một ổ bánh mỳ kẹp thịt.[17]

Các mệnh giá đang lưu hành

Tiền giấy

Mệnh giáHình ảnhKích thướcMàu chủ đạoNgày phát hành
Mặt trướcMặt sauLoại giấy
100 ₫120 × 59 mmNâu đenQuốc huyChùa Phổ MinhCotton2/5/1992
200 ₫130 × 65 mmNâu đỏHồ Chí MinhSản xuất nông nghiệpCotton30/09/1987
500 ₫130 × 65 mmĐỏ cánh senHồ Chí MinhCảng Hải PhòngCotton15/08/1989
1000 ₫134 × 65 mmXanh nhạt, vàngHồ Chí MinhTây NguyênCotton20/10/1989
2000 ₫134 × 65 mmNâu sẫmHồ Chí MinhNhà máy dệt Nam ĐịnhCotton20/10/1989
5000 ₫134 × 65 mmXanh lơ sẫmHồ Chí MinhNhà máy thủy điện Trị AnCotton15/01/1993
10000 ₫140 × 68 mmĐỏ tíaHồ Chí MinhVịnh Hạ LongCotton15/10/1994
132 × 60 mmNâu đậm trên nền vàngHồ Chí MinhMỏ dầu Bạch HổPolymer30/08/2006
20000 ₫140 × 68 mmXanh lơ sẫmHồ Chí MinhXưởng sản xuất đồ hộpCotton02/03/1993
136 × 65 mmXanh lơ đậmHồ Chí MinhChùa CầuPolymer17/05/2006
50000 ₫140 × 68 mmXanh lá cây sẫmHồ Chí MinhBến Nhà RồngCotton15/10/1994
140 × 65 mmNâu tím đỏHồ Chí MinhNghênh Lương Đình - Phu Văn LâuPolymer17/12/2003
100000 ₫145 × 71 mmNâu sẫmHồ Chí MinhNhà sàn Bác HồCotton01/09/2000
144 × 65 mmXanh lá cây đậmHồ Chí MinhQuốc Tử GiámPolymer01/09/2004
200000 ₫148 × 65 mmĐỏ nâuHồ Chí MinhVịnh Hạ LongPolymer30/08/2006
500000 ₫152 × 65 mmXanh lơ tím sẫmHồ Chí MinhNgôi nhà tranh 5 gian tại Làng Sen, Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ AnPolymer17/12/2003
100 ₫163 x 82mmĐỏ và vàngHồ Chí MinhTòa nhà trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt NamCotton(tiền lưu niệm nhân dịp 65 năm thành lập Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (6/5/1951 – 6/5/2016).

Tiền kim loại

Xem thêm Tiền kim loại tại Việt Nam

Mệnh giáThông số kỹ thuậtMiêu tảNgày phát hành
Hình

ảnh

Đường kínhĐộ dày mépKhối lượngVật liệuVànhMặt trướcMặt sau
200 ₫20,00 mm1,45 mm3,2 gThép mạ nikelTrơn"NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Việt Nam", mệnh giá, hoa văn dân tộcQuốc huy17/12/2003
500 ₫22,00 mm1,75 mm4,50 gThép mạ nikelKhía răng cưa ngắt quãng 6 đoạn"NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Việt Nam", mệnh giá, hoa văn dân tộcQuốc huy01/04/2004
1000 ₫19,00 mm1,95 mm3,80 gThép mạ đồng thauKhía răng cưa liên tục"NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Việt Nam", mệnh giá, hình Thủy Đình, Đền ĐôQuốc huy17/12/2003
2000 ₫23,50 mm1,80 mm5,10 gThép mạ đồng thauKhía răng cưa ngắt quãng 12 đoạn"NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Việt Nam", mệnh giá, hình nhà rôngQuốc huy01/04/2004
5000 ₫25,50 mm2,20 mm7,70 gHợp kim CuAl6Ni2Khía vỏ sò"NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Việt Nam", mệnh giá, hình Chùa Một CộtQuốc huy17/12/2003

Xem thêm

Bảng Unicode Biểu tượng tiền tệ
Official Unicode Consortium code chart: Currency Symbols Version 13.0
 0123456789ABCDEF
U+20Ax
U+20Bx
U+20Cx

Chú thích

  1. ^ “Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010”. 16 tháng 6 năm 2020.
  2. ^ “Siêu thị lại trả kẹo thay vì trả tiền lẻ thừa cho khách”. vov.vn. 5 tháng 6 năm 2009.
  3. ^ "Tiền Cụ Hồ" - đồng tiền tiếp nối truyền thống từ thời lập quốc”.
  4. ^ Tại sao tiền xu không được ưa chuộng?, Vietstock, 05/12/2013
  5. ^ Nên thu hồi tiền xu khi giá trị thanh toán không còn, Người Đưa Tin, 27.12.2012
  6. ^ “Tài xế đòi BOT Cai Lậy 100 đồng tiền thừa: Mệnh giá 100 đồng được phép lưu hành”. Vietnamnet. 1 tháng 12 năm 2017.
  7. ^ World Bank 1985
  8. ^ World Bank 1990
  9. ^ World Bank 1995
  10. ^ World Bank 2000
  11. ^ World Bank 2005
  12. ^ World Bank 2010
  13. ^ World Bank 2015
  14. ^ “BBC Vietnamese - VN phá giá tiền gây căng thẳng ở châu Á”. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 29 tháng 11 năm 2009.
  15. ^ a ă Tỷ giá 2010: Những "điệu nhảy" chóng mặt!
  16. ^ BBC Vietnamese - Tiền đồng mất giá thêm 8,5%
  17. ^ "Gửi tiết kiệm 1 chỉ vàng nhận lại 1 ổ bánh mì thịt"

Tham khảo

  • Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin 2002.

Liên kết ngoài