Halk Komiserleri Konseyi

(Sovnarkom sayfasından yönlendirildi)

Halk Komiserleri Konseyi (RusçaСовет народных коммиссаров, Soviet narodnykh kommissarov) veya Rusça isminden kısaltmayla Sovnarkom, 1917 Ekim Devrimi'nden sonra Sovyetler Birliği'nde en yüksek hükûmet organı. İlk Sovnarkom başkanı Lenin'dir. Lenin'in ölümünden sonra Stalin'in Komünist Parti Genel Sekreteri olarak iktidara gelmesiyle birlikte ülke yönetiminde en etkili makam genel sekreterlik olmuştur.

1919'da Halk Komiserleri Konseyi. Başlığında "Rusya Sovyet Cumhuriyeti'nin En Yüksek Otoritesi" yazıyor

Temeli

Eylül 1917'de İşçi, Köylü ve Asker Sovyetleri askeri ve politik güce ihtiyaç duyuyordu. Kızıl Muhafızların 7 Kasım 1917'de Kışlık Sarayı ele geçirmesiyle Petrograd Sovyeti Rusya Geçici Hükûmetini devirmiş bulunmaktaydı. Bir gün sonra 2. Tüm-Rusya Sovyetleri Kongresi bu olayı başarılı kabul etti ve Bolşeviklerden oluşan yeni hükûmet kuruldu.

Yeni hükûmetin resmi adı Halk Komiserleri Kurulu idi. Bu ismin seçilme nedeni bakan ve kabine kelimelerinin daha çok "burjuvaziye" ait olduğunun düşünülmesidir.

Halk Komiseri (Rusça: Народный комиссар,Narodny komissar veya Narkom) bakan görevi görüyor ve bir Halk Komiserliği'nin(Rusça: Народный комиссариат, Narodny komissariat veya narkomat) başı oluyordu.

Oluşumu

Geleneksel olarak hükûmet, bakanlar kurulu ve buna başkanlık eden bir yöneticiden oluşur. Fakat Bolşevikler bunu burjuvazi kurumu olarak görüyor ve yeni bir işçi ve köylü hükûmeti oluşturmak istiyorlardı.

Sovnarkom'un yetkileri ve yapısı Rusya SFSC 1918 Anayasası ile belirlenmişti. Rusya SFSC Sovnarkom'u "devletin genel yönetim işleri" ile ilgili olarak Sovyetler Birliği Sovyetleri Kongresi'ne karşı sorumluydu. Anayasaya göre Sovnarkom, Sovyetler Kongresi toplantı halinde değil iken onun yerine kararname çıkarabilirdi. Bunlar bir sonraki toplantıda genellikle kongre tarafından onaylanırdı.

Her bir Halk Komiseri, bulunduğu Halk Komiserliği'nin başıydı ve birkaç tane yardımcısı vardı. Ayrıca kendisine tavsiye veren bir kurul vardı.

Halk Komiserleri Kurulu Başkanı Kongre tarafından seçilirdi ve görevi başbakana eşdeğerdi. İlk Sovnarkom Başkanı Vladimir Lenin'di.

İlk Halk Komiserleri Konseyi, 25 Ekim (7 Kasım) 1917 tarihinde 2. Tüm-Rusya Sovyetleri Kongresi ve Tüm Rusya Merkezî Yürütme Komitesi kararnamesiyle "devlet yaşamının belirli dallarını denetlemekle" görevli komisyon başkanlarından oluşan bir kurul olarak kuruldu. Benzer sovnarkomalar diğer cumhuriyetlerde de Sovyet iktidarı kurulduğunda oluşturuldu.[1]

Yasama ve yürütme erklerinin birbirinden ayrılması Sovyet Cumhuriyeti'nin faaliyetleriyle uyuşmamaktadır. Halk Komiserleri Konseyi, yasama, yürütme ve idare gibi doğrudan bir iktidar organıdır.

Yakov Sverdlov 1 Nisan 1918 tarihinde Tüm Rusya Merkez Yürütme Komitesi'ndeki konuşması [2]

İkinci Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi tarafından seçilen ilk konsey aşağıdaki şekilde oluşturulmuştur. İlk komiserlerin çoğu daha sonra Josef Stalintarafından örgütlenen parti çoğunluğuna karşı çıkmış ve Troçkist muhalefetle ya da başka bir muhalif grupla komplo kurdukları iddiasıyla partiden ihraç edilmiş ya da tutuklanmışlardır. Parti 1921'deki On Birinci Parti Kongresinde hizipçi muhalefet gruplarını yasaklamıştı. Yine de orijinal Halk Komiserliği Sol-Komünistleri, Troçkistleri ve diğer eski muhalifleri içeriyordu. Komplocu olduğu iddia edilenlerin çoğu Büyük Temizlik sırasında vatana ihanetten idam edildi, bazılarının cezaları hapse indirildi.

[3]

Halk KomiserliğiKomiserÖlümü
BaşkanVladimir Lenin1924 Doğal yollardan
SekreterNikolai Gorbunov1938 İdam edildi
Tarım Halk KomiserliğiVladimir Milyutin1937 Hapiste öldü.
Savaş ve Donanma İşleri Halk Komiserleri KonseyiVladimir Antonov-Ovseyenko

Nikolay Krilenko

1939 İdam edildi

1938 İdam edildi

Deniz İşleri Halk KomiserliğiPavel Dibenko1938 İdam edildi
Ticaret ve Sanayi Halk KomiserliğiViktor Nogin1924
Eğitim Halk KomiserliğiAnatoli Lunaçarski1933
Gıda Halk Komiserliğiİvan Teodoroviç1937 İdam edildi
Dışişleri Halk KomiserliğiLev Troçki1940 Suikast
İçişleri Halk KomiserliğiAleksey Rıkov1938 İdam edildi
Adalet Halk KomiserliğiGeorgi Oppokov1937 İdam edildi
Çalışma Halk KomiserliğiAleksandr Şlyapnikov1937 İdam edildi
Milletler Halk KomiserliğiJosef Stalin1953 Doğal yollardan
Telgraf ve Posta Halk KomiserliğiNikolay Glebov-Avilov1937 İdam edildi
Demiryolları Halk KomiserliğiMark Yelizarov1919
Maliye Halk Komiserliğiİvan Skvortsov-Stepanov1928
Sosyal Refah Halk KomiserliğiAleksandra Kollontay1952

Tüm Birlik Sovnarkom

1922'de SSCB'nin kurulmasından sonra Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti hükûmeti kuruldu. Ayrıca her Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde de ayrı birer hükûmet oluşturuldu.

Sovmin

1946'da Sovnarkom Bakanlar Kurulu ismini aldı.[4]

Ayrıca bakınız

Kaynakça