Plazma

(Плазма битеннән юнәлтелде)

Plazma (yunança πλάσμα - äwälängän) - öleşçä yäki tulısınça ionlaşqan gaz, neytral atomnar, molekulalar yäki qorğılı kisäkçälärdän (ionnar, elektronnardan) tora.

Plazma lampası

Plazmanıñ töp üzlege - kvazineytrallek, çönki uñay häm tiskäre qorğılı kisäkçälärneñ külämle tığızlıqları bertigez.

Qayçaqta plazma - matdäneñ dürtençe agregat xaläte dip yörtelä.

İonlaşqan matdädä atomnar, molekulalarnıñ elektron sürülärennän kimendä ber elektron ayırıp alınğan.

Plazmanıñ kvazineytrallege - irekle qorğılar bulğanğa qaramastan (elektronnar, ionnar), ğomumi elektr qorğısı nul'ga tigez.

Plazmada irekle elektr qorğıları buluı säbäple plazma elektr ağımın ütkärä häm başqa agregat xalätlärgä qarağanda magnit, elektr qırları belän köçleräk tä'sir itä.

Plazma 1879 yılda Kruks tarafınnan açıla, 1928 yılda Lengmür qan plazmasına oxşaşlıq öçen agregat xalätne plazma itep yörtä.

Plazma törläre

Ğälämneñ barion matdäse massası buyınça 99.9% plazmadan tora.

Barlıq yoldızlar, yoldızara fäza plazmadan tora.

Plazma törläre
Yasalma plazma
  • Lüministsent, neon lampalarda matdä
  • Raketalar plazma yörtkeçe
  • Ozon generatorı
  • İdärä itelä torğan termotöş sintezı
  • Duga lampası, duga erepep yabıştıruı
  • Atom-töş şartlawınıñ sferası
Cirdäge tabiğät plazması
  • Yäşen
  • İzge Elm utları
  • İonosfera
  • Tönyaq balqışı
  • Yalqın telläre
    (tübän temperaturalı plazma)
Ğälämi häm astrofizik plazma

Plazmanıñ gazlardan ayırması

ÜzlekGazPlazma
Elektr ütkärüçänlegeBik keçkenä
Hawa - yaxşı izolätor (30 kV/sm2 qädär).
Bik yuğarı
Kisäkçälär törläre sanıBerBer, ike. öç häm kübräk
Tizleklär buyınça büleneşMakswell büleneşeMakswell büleneşe häm bütän
Tä'sir iteşülär töreBinar (ike kisäkçälek)Kümäk (küp kisäkçälek)

Üzleklär

Här qorğılı kisäkçälär sisteması plazma bulmıy, plazma tübändägeçä üzleklärgä iä:

  • Citärlek tığızlıq: qorğılı kisäkçälär ber-bersenä yaqın bulırğa tieş, här kisäkçä böten yaqın kisäkçälär sisteması belän tä'sir iteşä.
, — qorğılı kisäkçälär konsentratsiäse
  • Eçke tä'sir iteşülär östen bula: Debay ekran qoru radiusı plazma zurlığınnan azraq bulırğa tieş, dimäk eçke tä'sir itüşülär öske effektlardan zurraq bula:
  • Plazma yışlığı: kisäkçälär bäreleşläre arasındağı urtaça waqıt plazma tirbäneşennän zurraq bula, elektrodinamik üzleklär molekulär-dinamik üzleklärennän östen bula:

Sıltamalar